Серікқали ХАСАН,
жазушы
Осындай жүзі жарқын күндерге дейін жеткізіп отырған тау тұлғалы тәуелсіздігіміздің алдында әр таңда да басымызды иіп тұрып, «тәубә-тәубә» дейміз. Бұлай ететіндей жөніміз де жоқ емес, баяғыдағы Ұлы Жібек жолының бойында тұрмыс-тіршілік кешкен ата-бабаларымыздың үрдісті өміріндегі үзіліп қалған арманы осынау баға жеткісіз тарихи тәуелсіздігіміздің арқасында өзінің заңды түрдегі жалғасын қайта тауып, болашаққа даңғыл жол салып отыр емес пе?!. Ұлы Жібек жолы бойындағы дәулеті асып, шарықтаған көп қалаларымыздың күн өткен сайын сәулеттеніп, көркейіп, дами түскендігін кезінде олар көре алмай кетсе де, олардың бүгінгі ұрпағы көзбен көріп, сезінудей-ақ сезініп отырғандығы көңілге бір ерекше мақтаныш сезімін ұялатады. Жалпы, қала тақырыбы – біздің еліміздегі ешкімді ешқашан енжар қалдырмайтын, өзекті де, өткір тақырыптардың бірі. Өткенге ой көзімен үңіле қарасақ, қазақ қай ғасырда да қала маңына топтасумен болыпты. Есте жоқ ескі дәуірлердің өзінде де сол замандардағы шежірешілер мен жылнамашыл-жиһанкездердің тасқа басылып, таңбаланып қалған еңбектерінде Ұлы Даладағы қазақтың ондаған шағын және ірі қалалары болғандығы аттарымен аталып, түстерімен түстеліп айтылады. Біздің ондай тарихи қалаларымыз қазағымыз ежелгі дәуірде сақтар, сарматтар, үйсіндер, қаңлылар, аландар, ғұндар деп аталынып, Түркеш, Қарлық, Қимақ, Қарахандар әулеті мен қаһандығы дәуірлерінде де көптеп саналыпты. Тіпті, баяғыдағы Шыңғысхан заманындағы ұлы қаһанның алдынан алып елдің елдігін танытып, өздерімен есептеспей тұруға болмайтындығын аңғартудай-ақ аңғартып, ұлы қаһанның әрі қарайғы жорығының бағыты мен беталысына ұлы өзгерістер әкелдірткен де біздің осы бір қасиетіңнен айналайын ежелгі қалаларымыз бен сол қалаларда тұрып, жаз жайлауына шығып кетсе, қыс қыстауына қайта келіп, үрдісті өмірін жалғастырып отырған бабаларымыз болыпты. Шыңғысханның өзінен де жойқын күшке ие болған әмірші ұрпақтары да қазақтың қалаларынан көп алысқа ұзап кете алмай, Еділ мен Жайықтың аралығындағы бір шағын қаланы қоныс етіп, ақыры сол жерде өздерінің Алтын Орда мемлекетін құрып, Батый сарай, Сарай, Берке сарай деген астаналық қалалары мен олардың маңайында және ұлан-байтақ елді біріктіріп, ұйыстырып жатқан жүздеген шағын қалаларын да өмірге әкеліпті. Қазақ даласындағы қала мәдениеті Алтын Орда ыдырап, Жайықтың жағалауында Ноғай-Қазақ ордасы құрылғанда да бір бәсеңдеген емес. Бүгінге дейінгі жеткен жәдігерліктер Сарайшықтан басталған шағын және іргелі қалалардың өзіне әкімшілік жағынан бағынатын қай қиырында да аз болмағандығын дәлелдеп отыр. Сол замандағы Шығыстан Батысқа, Батыстан Шығысқа қарай шұбатылып жатқан көп керуендер біздің бабаларымыз өмір сүрген қалаларға аялдап, аяқ суытып, демалып, әрі, бір жағынан, өздерінің саудаларын жасай жүріп, жол қысқартқандай да болып, мидай араласып жатады екен. Ежелгі дәуір жиһанкездерінің жазбаларының бәрінде де алып керуендердің қазақ жеріндегі қалаларға аялдамай өткендері болмағандығы да айтылады. Демек, қазақ даласы сол дәуірдегі Ұлы Жібек жолының өрісті өркендеуіне бірден-бір лайықты дала болғанға да ұқсайды. Соған қарап, ежелгі дәуірлердегі қазақтың Ұлы Даласындағы үлкенді-кішілі қалалардың арақашықтығы тап онша ұзақ болмағандығын және керуеншілердің әрі-бері жүріп тұруларына өте-мөте қолайлы болғандығын да аңғаруға болады. Енді сонау орта ғасырларда алыс өңірлерден су жолдары ашылып, содан былай, кеме қатынасы жедел түрде дамытылып, бұрынғы Жібек жолындағы қарым-қатынас мүлдем өзгеше бағытта дамуға бет алғанмен, арада жылдар, ғасырлар өтіп, еліміз өзінің тарихи тәуелсіздігін жариялап, әлемдік өркениеттегі өзіндік даму жолына түсіп, әрі, бір жағынан, тәуелсіздік дәуіріндегі елдік дамудың алғашқы қадамдарын жасар кезде, дұрыс бағыт-бағдар ұстана білуінің арқасында бағзыдан бергі Ұлы Жібек жолын (сауда-саттық, қарым-қатынастарымен бірге) қайта жаңғыртып, ел игілігіне айналдыруға дейін де мүмкіндік алып отыр. Бұны, біріншіден, тәуелсіз еліміздің ұстанған бағыты мен бұрынғы Ұлы Жібек жолы бойында отырған көрші елдермен арадағы достық қарым-қатынасын жаңаша бағытта қайта жаңғырта алуының арқасы деуіміз керек. Екіншіден, Ұлы Жібек жолы дәуіріндегі жақсы дәстүрлерімізді, қала өркениеті мен еларалық қарым-қатынастардағы озық үлгілер мен өнегелік жақтарымызды елдің бүгінгі ортақ игілігіне айналдыруға осыдан біраз жыл бұрын Елбасы бастамасымен қолға алынып, ұзақ мерзімдік бағдарлама бойынша жұмыс істеп, жақсы нәтижелерге қол жеткізген «Мәдени мұра» бағдарламасының да өлшеусіз көп септігін тигізгендігін баса айтуымыз қажет. Мақала толығымен… »